Hanta ita ce "masana'antar" jikin dan adam. Ita ce ke tace jini, ta narkar da kitse, ta kuma fitar da guba daga duk abin da muka ci ko muka sha. Sai dai, a shekarun nan, alkaluma sun nuna karuwar masu fama da matsalolin hanta a Najeriya da Afirka baki daya. Babban abin damuwa shi ne, mutane da yawa suna neman maganin ciwon hanta a wuraren da ba su dace ba, wanda hakan ke kara dagula lissafi.
A shekarar 2026, ilimin likitanci ya samu ci gaba sosai. Akwai bambanci tsakanin ciwon hanta da ake iya warkarwa gaba daya (kamar Hepatitis C) da wanda ake iya sarrafawa don mutum ya yi rayuwa mai tsawo (kamar Hepatitis B).
Wannan makalar za ta yi muku fashin baki dalla-dalla, ta nuna muku magungunan asibiti da aka tabbatar, rawar da abinci ke takawa, da kuma hadarurrukan da ke tattare da shan magungunan titi barkatai.
Mene ne Ciwon Hanta Kuma Me Ke Kawo Shi?
Kafin mu yi magana kan magani, dole ne mu fahimci cutar. Ciwon hanta kalma ce ta gamayya da ke nufin duk wata cuta da ta shafi aikin hanta.
Manyan Dalilan da Ke Lalata Hanta
Kwayoyin Cuta (Viruses): Wadannan su ne Hepatitis A, B, C, D, da E. A Najeriya, Hepatitis B da C sun fi yawa da hadari.
Barasa da Kwayoyi: Shan giya mai yawa ko shan magunguna ba bisa ka'ida ba (Drug abuse) yana kashe hanta a hankali (Cirrhosis).
Kiba da Kitse: A zamanin nan, "Fatty Liver Disease" (Hanta mai kitse) yana karuwa saboda cin abinci mai maiko da rashin motsa jiki.
Guba (Toxins): Shan magungunan gargajiya da ba a tantance ba yana daya daga cikin manyan abubuwan da ke lalata hanta a Arewacin Najeriya.
Alamomin Ciwon Hanta da Ya Kamata Ku Lura da Su
Ciwon hanta yana da sunan "Silent Killer" (Mai kisa a boye) saboda sau da yawa ba ya nuna alama sai ya yi nisa. Amma ga alamun farko da za ku iya gani:
Shawara (Jaundice): Ido da fata su koma ruwan dorawa.
Fitsari Mai Duhu: Fitsari ya koma kalar shayi mai kauri ko Coca-Cola.
Kumburin Ciki da Kafafu: Saboda hanta ta kasa tace ruwa.
Bayan Gari Mai Hasce: Kashi ya yi fari ko kalar yumbu.
Gajiya Mai Tsanani: Jin kasala ko da ba a yi aiki ba.
Kaikayin Jiki: Wanda ba ya jin magani.
Idan kuka ga wadannan, mataki na farko na samun maganin ciwon hanta shine zuwa asibiti don gwaji (Liver Function Test).
Maganin Ciwon Hanta na Asibiti (Hepatitis B & C)
A shekarar 2026, magungunan asibiti sun banbanta dangane da nau'in cutar.
1. Maganin Hepatitis B (Bakin Dola)
Hepatitis B cuta ce da za a iya kariya daga gare ta ta hanyar Allurar Rigakafi. Idan mutum ya riga ya kamu, maganin yana dogaro ne kan matakin cutar a jini (Viral Load).
Antiviral Drugs: Likitoci suna bayar da magunguna kamar Tenofovir ko Entecavir. Wadannan kwayoyin ba sa kashe cutar gaba daya 100%, amma suna "daure" kwayar cutar ta yadda ba za ta iya lalata hanta ba. Mutum zai iya rayuwa da ita lafiya kalau matukar yana shan maganinsa.
Kulawa: Masu wannan cutar suna bukatar ganin likita duk wata shida don duba lafiyar hantarsu.
2. Maganin Hepatitis C
Wannan shine babban ci gaban da aka samu. Yanzu akwai maganin da ke warkar da Hepatitis C gaba daya (Cure).
Magunguna kamar Epclusa ko Mavyret ana shan su na tsawon sati 8 zuwa 12, kuma suna share kwayar cutar daga jini gaba daya a kashi 95% na marasa lafiya.
Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta tabbatar da ingancin wadannan magunguna wajen kawar da cutar a duniya.
3. Dashen Hanta (Liver Transplant)
A matakai na karshe, inda hanta ta riga ta mutu (Liver Failure), babu wani magani da zai yi aiki sai an yi dashen hanta. Wannan aiki ne mai tsada da wuya, shi yasa kare kai tun da wuri shine mafificin alheri.
Abinci a Matsayin Maganin Ciwon Hanta (Natural Remedies)
Baya ga magungunan asibiti, abinci shine ginshikin farfado da hanta. Hanta tana da ikon gyara kanta (regenerate) idan an ba ta kayan aiki masu kyau.
Ga jerin abinci da ganye da binciken kimiyya ya nuna suna taimakawa hanta:
1. Tafarnuwa (Garlic)
Tafarnuwa tana dauke da sinadarin Selenium da Allicin. Wadannan sinadarai suna taimakawa hanta wajen fitar da guba (detoxification).
Yadda ake amfani: A rika sanya tafarnuwa a abinci ko a ci thelbi daya da safe. Yana taimakawa wajen kunna Enzymes din da hanta ke amfani da su wajen aiki.
2. Kofi (Coffee)
Wannan zai ba ku mamaki, amma bincike daga Mayo Clinic ya nuna cewa shan kofi (bakar gahawa marar siga) yana rage hadarin kamuwa da ciwon daji na hanta da kuma Cirrhosis. Kofi yana rage yawan kwayoyin halittar da ke kawo kumburi a hanta.
3. Kurkur (Turmeric)
Kurkur yana da karfi sosai wajen rage kumburin hanta. Sinadarin Curcumin da ke cikinsa yana taimakawa wajen gyara sel din hanta da suka lalace.
Ana iya hada shi da madara mai dumi ko a zuba a abinci.
4. Ganyayyaki Masu Daci da Ganye
Zogale: Yana da sinadaran wanke jini.
Bitter Leaf (Shuwaka): Dacin nan yana taimakawa hanta wajen samar da Bile (ruwan hanta) wanda ke narkar da kitse.
Kankana da Lemo: Suna dauke da Vitamin C wanda ke taimakawa hanta wajen fitar da guba.
5. Man Zaitun (Olive Oil)
Maimakon amfani da man gyada mai kitse, man zaitun yana dauke da Healthy Fats da ke tsotse guba daga jiki, yana rage wa hanta nauyin aiki.
Abubuwan da Suka Zama "Guba" ga Hanta (Abin Gujewa)
Idan kuna neman maganin ciwon hanta, dole ne ku daina abubuwan da ke kara lalata ta. Shan magani alhali kuna cin guba tamkar zuba ruwa ne a kwando.
Barasa (Alcohol): Babu wani mataki na shan giya da ke da kyau ga mai ciwon hanta. Dole a daina gaba daya.
Siga da Carbohydrates Masu Yawa: Yawan sukari yana komawa kitse a hanta (Fatty Liver). Ku rage shan lemun kwalba, farar shinkafa, da buredi.
Gishiri: Yawan gishiri yana sa jiki ya rike ruwa, wanda ke kara kumburin ciki ga mai ciwon hanta.
Aflatoxin (Kwayar Cuta a Gyada): Gyada ko masara da suka yi burbudi (mould) suna dauke da wata guba mai suna Aflatoxin. Wannan guba ita ce babbar hanyar samun Kanser Hanta a Najeriya. Kada ku ci gyada mai daci ko burbudi.
Maganin Gargajiya Barkatai: A guji shan "wankin ciki" ko ganyen da ba a san adadinsu ba. Hanta ce ke shan wahalar tace wadannan ganyen, kuma za su iya kashe ta.
Tambayoyin Da Aka Fi Yi (FAQ)
Tambaya: Shin fitsarin raƙumi yana maganin ciwon hanta?
Amsa: A kimiyance, babu wata hujja mai karfi da ta nuna fitsarin raƙumi yana kashe kwayar cutar Hepatitis. Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ba ta amince da shi a matsayin magani ba, kuma yana iya dauke da wasu kwayoyin cutar daban. Zabin mafi aminci shine bin shawarar likitoci.
Tambaya: Shin Habbatus Sauda tana taimakawa?
Amsa: Habbatus Sauda tana da fa'idodi masu yawa wajen karfafa garkuwar jiki da rage kumburi. Ana iya amfani da ita a matsayin Support (mataimaki), amma ba ta maye gurbin magungunan Antiviral na asibiti ba idan cutar ta yi nisa.
Tambaya: Shin ciwon hanta yana warkewa gaba daya?
Amsa: Hepatitis A da E suna warkewa da kansu. Hepatitis C yana warkewa da magani yanzu. Hepatitis B kuma ana iya sarrafa shi mutum ya yi rayuwa mai kyau, amma har yanzu ana binciken maganin da zai cire shi 100%.
Hanyoyin Kariya: Rigakafi Ya Fi Magani
Tunda maganin ciwon hanta yana da wahala da tsada, kariya ita ce mafita.
Allurar Rigakafi: Tabbatar an yi wa jarirai allurar Hepatitis B tun suna kanana. Manya ma za su iya zuwa a yi musu idan ba su da cutar.
Kujerar Aski da Rezo: Kada a yi amfani da rezo, abin yankan farce, ko burushin wanke baki na wani. Kwayar cutar tana yaduwa ta jini.
Jima'i Mai Tsaro: Amfani da kwaroron roba yana kare yaduwar Hepatitis B.
Gwajin Jini: Kafin karin jini, tabbatar an tantance jinin a asibiti mai inganci.
[Internal Link: Karanta karin bayani akan Amfanin Zogale ga Lafiyar Jiki]
Kammalawa: Dauki Mataki Yanzu
A karshe, maganin ciwon hanta yana farawa ne daga salon rayuwarku. Duk da cewa akwai magungunan asibiti masu inganci, abinci mai kyau da gujewa abubuwa masu guba sune ginshikin lafiyar hanta.
Idan kuna zargin kuna da matsala, kada ku sha maganin titi. Hanta daya gare ku. Ku ziyarci asibiti ayi muku gwaji, a ba ku shawarar da ta dace da matakin cutar.
Yaushe rabon da ku yi gwajin hanta (Liver Function Test)? Kada ku bari sai ciwo ya kwanta. Ziyarci asibiti mafi kusa yau don sanin matsayin lafiyarku. Kuma kada ku manta ku yi sharing wannan makala ga 'yan uwa don su amfana.
Disclaimer: Wannan rubutu ne don ilimantarwa. Ba ya maye gurbin shawarar Likita. Idan kuna da wata damuwa ta musamman game da lafiyarku, don Allah ku ziyarci asibiti.
