A cikin jerin Annabawan Allah, akwai wasu da rayuwarsu ta kasance cike da mu'ujizozi tun kafin su zo duniya. Daya daga cikin irin wadannan Annabawa shine Annabi Ishaq (A.S). Shi ne dandan da aka yiwa mahaifansa albishir da shi a lokacin da suka cire rai daga samun haihuwa.
Annabi Ishaq ba wai kawai da ne ga Baban Annabawa (Annabi Ibrahim) ba, shi ne kuma mahaifin Annabi Ya’qub, wanda daga tsatsonsa ne aka samu dukkanin Annabawan Banu Isra’ila. Saboda haka, fahimtar tarihin Annabi Ishaq yana da matukar muhimmanci ga duk wanda yake son sanin yadda silsilar Annabci ta gudana daga Ibrahim (A.S) har zuwa ga Annabi Isa (A.S).
A cikin wannan makalar, za mu yi tafiya cikin shafukan tarihi, mu zakulo muku yadda aka haife shi, gwagwarmayarsa, iyalansa, da kuma darussan da za mu iya dauka a yau.
Wanene Annabi Ishaq (A.S)?
Annabi Ishaq (Isaac) da ne ga Annabi Ibrahim (A.S) da matarsa ta farko, Saratu (Sarah). Shi ne da na biyu ga Annabi Ibrahim, bayan Annabi Isma'il (wanda aka haifa ta wajen Hajaru).
Allah (S.W.T) ya ambaci sunan Annabi Ishaq sau 17 a cikin Al-Qur'ani mai girma, sau da yawa ana hada sunansa da na mahaifinsa Ibrahim da dan uwansa Ya'qub. An siffanta shi da siffofi na yabo masu girma:
Ilmi: Allah ya kira shi da "Gulamun Alim" (Yaro mai ilimi).
Salihai: Yana cikin salihan bayi.
Shiriya: Allah ya sanya shi shugaba mai shiryarwa da umarninSa.
Wannan yana nuna cewa tun yana karami, Allah ya kebance shi da baiwar fahimta da hikima.
Mu'ujizar Haihuwar Annabi Ishaq
Babu shakka, daya daga cikin abubuwan da suka fi daukar hankali a tarihin Annabi Ishaq shine yadda aka same shi. Labarin haihuwarsa yana daya daga cikin labarai masu sanya natsuwa da kara imani ga ikon Allah.
Zuwan Mala'iku
Labarin yana farawa ne lokacin da wasu baki (Mala'iku a siffar mutane) suka ziyarci Annabi Ibrahim. Ibrahim (A.S), kasancewarsa mai karamci, ya gasa musu ɗan maraƙi mai kiba ya kawo musu. Amma sai ya lura ba sa ci, sai tsoro ya kama shi.
A nan ne suka bayyana masa cewa su Mala'iku ne daga Allah, kuma suna da ayyuka biyu:
Isar da azaba ga mutanen Annabi Ludu (Lutu).
Isar da albishir ga Ibrahim da Saratu na samun da (Ishaq).
Dariya da Mamakin Saratu
A lokacin da Mala'ikun suka yi wannan albishir, Saratu tana tsaye tana sauraro. Sai ta yi dariya saboda mamaki. A lissafin dan Adam, abin ya zama kamar wagara saboda dalilai biyu:
Annabi Ibrahim ya tsufa sosai (Wasu ruwayoyin sun ce yana da shekara 100 ko 120).
Saratu ita ma tsohuwa ce kuma "Juya" (Barren) wacce bata taba haihuwa ba tana kuruciyarta, ballantana tana tsufa (ta na da shekara 90).
Al-Qur'ani ya bayyana wannan yanayi a Suratu Hud (Ayah 71-73):
"Muka yi mata albishir da Ishaq, kuma bayan Ishaq, Ya'qub. Ta ce: 'Bone ya tabbata a gare ni! Ashe zan haihu alhali kuwa ni tsohuwa ce, ga mijina nan shi ma tsoho? Lallai wannan wani abu ne mai ban mamaki.'"
Mala'ikun suka amsa mata da cewa: "Shin kina mamakin hukuncin Allah ne? Rahamar Allah da albarkarSa su tabbata a gare ku, ya ku Mutanen Babban Gida."
Wannan yana koya mana cewa babu abin da ya gagari Allah. Daga wannan albishir ne aka haifi Annabi Ishaq, ya tashi cikin gata da tarbiyya ta Annabci.
Rayuwar Annabi Ishaq da Annabtarsa
Annabi Ishaq ya rayu ne a yankin Ƙanan (Canaan), wanda a yau ya hada da Falasdinu (Palestine). Bayan wafatin mahaifinsa Ibrahim da dan uwansa Isma'il, shi ne ya dauki nauyin isar da sakon Allah a wannan yanki.
Siffofinsa da Koyarwarsa
Kamar mahaifinsa, Annabi Ishaq ya yi kira zuwa ga kadaita Allah (Tauhid). Tarihi ya nuna cewa shi mutum ne mai hakuri, mai yawan ibada, da kuma tausayi.
Bai taba bautawa gumaka ba.
Ya ci gaba da gina masallatai da wuraren ibada da mahaifinsa ya kafa.
Ya shahara wajen sulhu tsakanin mutane.
A cikin Al-Qur'ani, Allah yana cewa:
"Kuma Muka ba shi (Ibrahim) Ishaq da Ya'qub; dukansu Mun shiryar da su..." (Suratul An'am: 84).
Wannan yana nuna cewa Annabi Ishaq ya karbi shiriya kai tsaye daga Allah kuma ya dora al'ummarsa a kan tafarki madaidaici.
Iyalin Annabi Ishaq: Auratayya da Zuri'a
Bayan ya girma, Annabi Ishaq ya auri Rifqah (Rebecca), diyar dan uwan mahaifinsa. Labarin aurensa yana nuna muhimmancin zabar abokiyar zama ta gari.
Kamar mahaifiyarsa Saratu, da farko Rifqah ma ba ta haihu ba. Annabi Ishaq bai fidda rai ba, sai ya dage da addu'a ga Allah. Allah ya karbi addu'arsa, sai Rifqah ta samu ciki.
Haihuwar 'Yan Biyu: Isu da Ya'qub
Rifqah ta haifi 'yan biyu maza:
Isu (Esau): Shi ne ya fara fitowa. Ya kasance mai yawan gashi a jiki kuma ya fi son farauta da zama a daji. Daga zuriyarsa ne aka samu Romawa (Rum) a cewar wasu masana tarihi.
Ya'qub (Jacob): Shi ne ya fito rike da dugadugin dan uwansa. Ya'qub ya kasance mai natsuwa, yana zama a gida tare da iyayensa don koyon ilimi. Daga baya, Allah ya canza sunansa zuwa Isra'ila (Bawan Allah), kuma daga gare shi ne aka samu kabilun Banu Isra'ila guda 12.
Kenan, tarihin Annabi Ishaq yana da matukar tasiri domin shi ne "gada" tsakanin Ibrahim da Ya'qub. Duk wani Annabi da ya zo daga Bani Isra'ila (Kamar Yusuf, Musa, Dawud, Sulaiman, har zuwa Isa), duk jikokin Annabi Ishaq ne.
[Internal Link: Karanta cikakken tarihin Annabi Ya'qub da 'Ya'yansa anan]
Banbanci Tsakanin Isma'il da Ishaq (Wane aka yi yunkurin yanka?)
Akwai wata muhuwar mahawara tsakanin Musulmi da Ahlul-Kitabi (Yahudawa da Nasara) game da wane da ne Annabi Ibrahim ya yi yunkurin yanka (Zabiha).
A Musulunci: Mafi rinjayen malamai da hujjojin Al-Qur'ani sun nuna cewa Annabi Isma'il ne aka yi yunkurin yanka. Dalili kuwa shi ne, albishir din Ishaq ya zo ne tare da albishir din cewa zai haifi Ya'qub ("...bayan Ishaq, Ya'qub"). Don haka, ba zai yiwu a ce Allah ya yi umarnin a yanka shi tun yana yaro ba alhali an riga an yi alkawarin cewa zai rayu har ya haifi da.
A Littafin Baibul: Yahudawa da Nasara sun yi imani cewa Ishaq ne aka yi yunkurin yanka.
Duk da wannan bambanci, Annabi Ishaq yana da daraja ta musamman a Musulunci, kuma ana girmama shi a matsayin babban Annabi.
Darussan da Ke Cikin Tarihin Annabi Ishaq
Idan muka yi nazari a kan rayuwar wannan bawan Allah a yau, akwai darussa masu yawa da za su amfane mu a rayuwar duniya da lahira.
1. Ikon Addu'a da Hakuri
Mahaifan Annabi Ishaq sun yi shekaru suna addu'a. Shi kansa Annabi Ishaq ya yi addu'a lokacin da matarsa ta jinkirta haihuwa. Wannan yana koya mana cewa addu'a ita ce makamin mumini. Ko da likitoci sun ce abu ba zai yiwu ba (kamar haihuwar tsohuwa 'juya'), Allah yana da ikon canza komai.
2. Tarbiyyar Iyali
Gidan Annabi Ishaq gida ne na ilimi da ibada. Ya kula da 'ya'yansa Ya'qub da Isu, duk da cewa sun banbanta a hali. Wannan yana nuna muhimmancin uba wajen lura da halayen 'ya'yansa da yi musu addu'ar shiriya.
3. Girmama Iyayen
Annabi Ishaq ya yiwa mahaifansa biyayya sau da kafa. Bai taba saba umarnin Annabi Ibrahim ba. Wannan biyayyar ita ta jawo masa albarkar da ta bibiyi zuriyarsa har abada.
Wafatin Annabi Ishaq
Bayan ya rayu tsawon shekaru (wasu ruwayoyin sun ce shekaru 180), Annabi Ishaq ya koma ga Ubangijinsa. An binne shi a garin Hebron (Al-Khalil) a kasar Falasdinu, a kusa da mahaifinsa Ibrahim da matarsa Rifqah.
A yau, kabarin yana cikin Masallacin Annabi Ibrahim (Ibrahimi Mosque), wanda yana daya daga cikin wurare masu tsarki da Musulmi da Ahlul-Kitabi ke ziyarta.
Shin kana son sanin yadda zuriyar Annabi Ishaq ta ci gaba har zuwa zamanin Annabi Yusuf? [Yi rajista da shafinmu] don samun labarai da tarihin Annabawa kai tsaye a email dinka.
Tambayoyin Da Aka Fi Yi (FAQ)
Tambaya: Shin Annabi Ishaq shi ne Baban Larabawa?
Amsa: A'a. Annabi Isma'il (dan uwan Ishaq) shi ne kakan Larabawa (ciki har da Annabi Muhammad S.A.W). Annabi Ishaq shi kuma kakan Banu Isra'ila ne (Yahudawa).
Tambaya: Sau nawa aka ambaci sunan Ishaq a Al-Qur'ani?
Amsa: An ambaci sunansa sau 17 a cikin Al-Qur'ani mai girma.
Tambaya: Ina ne kabarin Annabi Ishaq yake?
Amsa: Yana a garin Hebron (Al-Khalil) a kasar Falasdinu ta yau.
Kammalawa: Gadon da Ba Ya Karewa
A karshe, tarihin Annabi Ishaq yana tunatar da mu cewa Allah yana cika alkawarinsa. Daga tsoho da tsohuwa wadanda suka fidda rai, Allah ya fitar da wata al'umma mai girma da ta canza tarihin duniya.
Annabi Ishaq ya rayu cikin aminci, ya bar baya mai kyau, kuma sunansa yana ci gaba da zama abin yabo a bakunan miliyoyin mutane a 2026 da ma bayansa.
Kada ilimin ya tsaya a nan. Muna ba ku shawarar ku karanta [Tarihin Annabi Ya'qub da 'Ya'yansa] don ganin yadda wannan bishiya mai albarka ta ci gaba da fitar da 'ya'ya masu amfani.
Majiya da Karin Bayani:
Don tabbatar da ingancin wannan rubutu, mun yi dogaro da ayoyin Al-Qur'ani daga Tafsir Ibn Kathir da kuma ingantattun ruwayoyin tarihi daga Quran.com da kuma Britannica - Islamic History.
Ku yi sharing wannan makala ga 'yan uwa da abokan arziki don su amfana da tarihin Annabawan Allah.
: Cikakken Bayani Daga Al-Qur'ani da Sunnah (2026)){kind=link}